Etyczne wykorzystanie sztucznej inteligencji w pracach dyplomowych w 2026 roku opiera się na trzech filarach: autonomia twórcza studenta, jawne ujawnienie użycia AI i pełna odpowiedzialność merytoryczna za treść pracy. W Polsce nie ma jednego ogólnopolskiego przepisu — każda uczelnia ustala własne zasady poprzez zarządzenie rektorskie, ale wszystkie opierają się na Kodeksie Etyki Pracownika Naukowego Polskiej Akademii Nauki, uchwalonym 5 grudnia 2024 roku.
Poniżej znajdziesz kompletne wyjaśnienie, co jest dozwolone, a czego nie wolno. Przyjrzymy się czterem modelom regulacyjnym na polskich uczelniach, omówimy Kodeks Etyki PAN i oświadczenie o użyciu AI, a na koniec wyjaśnimy, jak działa system JSA i co możesz zrobić, by utrzymać się na właściwej stronie.
- AI to asystent, nie autor — możesz go używać do burzy mózgów, korekty językowej, szukania literatury. Nie możesz pozwolić mu pisać za Ciebie.
- Wielu studentów nie wie, który model regulacyjny obowiązuje ich uczelnię — zasady różnią się od UW do PW. Sprawdź zarządzenie rektorskie swojej uczelni przed rozpoczęciem pracy.
- Oświadczenie o użyciu AI to nowy wymóg na wielu uczelniach. To nie to samo co oświadczenie o samodzielnym pisaniu — to dwa różne dokumenty.
- JSA wykrywa AI na podstawie prawdopodobieństwa, nie dowodu. System nie podaje „procentu” — flaguje podejrzane fragmenty. Strategia jest transparentność, nie ukrywanie.
Co jest dozwolone, a czego nie wolno — zasady etycznego użycia AI
Przed rozpoczęciem pracy dyplomowej każdy student powinien znać granice między tym, co jest akceptowalnym wsparciem, a tym, co stanowi naruszenie zasad uczelni. Oto praktyczny podział.
Dozwolone — AI jako asystent
Te działania są powszechnie akceptowane na polskich uczelniach:
- Burza mózgów (brainstorming) — używanie AI do generowania pomysłów na temat pracy, wątków badawczych lub struktury rozdziałów. AI może sugerować kierunki, które Ty następnie rozwijasz.
- Korekta językowa — proszenie AI o poprawienie stylu, gramatyki lub stylu akademickiego. To jak użycie sprawdzacza stylów, tylko znacznie bardziej zaawansowane.
- Tłumaczenie — tłumaczenie fragmentów literatury zagranicznej na język polski. Pod warunkiem, że weryfikujesz treść i stosujesz jej kontekst do własnej pracy.
- Szukanie literatury — pytanie AI o rekomendowane źródła, prace kluczowe, przegląd literatury. AI może wskazać kierunki, ale musisz zweryfikować każdą pozycję samodzielnie.
- Sztrus metodologiczny — pyt o wyjaśnienie pojęć, metod badawczych lub statystycznych. AI jako tutor, nie jako autor.
Przykład Kasi: Kasia używa ChatGPT do poprawy stylu akapitu z wstępu do swojej pracy magisterskiej. Pisze własny tekst, a AI poprawia jedynie styl i gramatykę. To jest dozwolone na prawie wszystkich uczelniach.
Zabronione — AI jako substytut
Te działania są powszechnie zabronione lub wymagają specjalnej zgody promotora:
- Generowanie całości tekstu — nie wolno pozwolić AI napisać rozdziału, sekcji czy całości pracy. Ty jesteś autorem. AI może asystować, ale nie pisać za Ciebie.
- Fabricacja źródeł — AI często „wymyśla” tytuły publikacji, autorów, DOI. Zawsze weryfikuj każdą pozycję w bazach naukowych (PubMed, Scopus, Web of Science, BASE, Google Scholar).
- Ukrywanie użycia AI — jeśli Twoja uczelnia wymaga oświadczenia o użyciu AI, musisz je wypełnić. Ukrywanie użycia AI jest traktowane jako nieetyczne działanie.
- Generowanie wyników badania — nie wolno pozwolić AI na generowanie wyników empirycznych. Wyniki muszą pochodzić z Twojej własnej pracy badawczej.
Przykład Adama: Adam kopiuje prompt „Napisz rozdział metodologii dla mojej pracy o wpływie AI na edukację” i wkleja do AI. AI generuje 3000 słów tekstu, który Adam wstawia do pracy bez znaczących zmian. To jest niedozwolone na wszystkich uczelniach i może skutkować zarzutem naruszenia zasad uczelni.
Cztery modele regulacyjne na polskich uczelniach
Polskie uczelnie nie mają jednej wspólnej regulacji. Każda ustala swoje zasady poprzez zarządzenie rektorskie, i to powoduje, że zasady AI różnią się znacznie od uczelni do uczelni. Poniżej znajdziesz cztery główne modele regulacyjne, z konkretnymi przykładami.
| Model | Przykład uczelni | Data wydania | Co wymaga |
|---|---|---|---|
| Uzgodnienie z promotorem + opis w pracy | UW (Uniwersytet Warszawski) | grudzień 2023 | Użycie AI wymaga uzgodnienia z opiekunem; narzędzia opisane we wstępie lub rozdziale metodologicznym |
| Osobna sekcja z opisem zakresu | UEK (Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach) | lipiec 2025 | Opis sposobu i zakresu użycia w oddzielnej części pracy; zakaz generowania całości lub fragmentów bez zgody promotora |
| Zakaz generowania treści | PL (Politechnika Łódzka) | wrzesień 2025 | Studenci i doktoranci nie mogą używać generatorów do automatycznego tworzenia prac i zaliczeń |
| Automatyczna weryfikacja | PW (Politechnika Warszawska) | kwiecień 2025 | Sprawdza każdą pracę po wgraniu do archiwum pod kątem plagiatu i AI |
Co to oznacza w praktyce? Model UW (najstarszy, z grudnia 2023) jest najdelikatniejszy — wymaga jedynie uzgodnienia z promotorem i opisu użycia w pracy. Model PL (z września 2025) jest najostrzejszy — zakazuje generowania treści bez wyjątku. Model PW (z kwietnia 2025) jest najnowocześniejszy technologicznie — automatycznie sprawdza każdą pracę.
Wizualizacja: Porównanie czterech modeli regulacyjnych AI na polskich uczelniach pochodzi z materiału Marcin Krupiński / krupinskiai.pl i pokazuje, jak poszczególne uczelnie definiują dopuszczalne użycie AI w pracach dyplomowych.
Kodeks Etyki Pracownika Naukowego PAN — co mówi i czego nie reguluje
5 grudnia 2024 roku Polska Akademia Nauki uchwaliła Kodeks Etyki Pracownika Naukowego, który po raz pierwszy na poziomie ogólnopolskim reguluje kwestie używania AI w pracy naukowej. Kluczowe fragmenty:
- § 16 potwierdza pełną odpowiedzialność studenta za treść pracy — jeśli AI coś wygeneruje, to Ty ponosisz merytoryczną odpowiedzialność.
- Kodeks wymaga jawności — użycie AI w pracy musi być jawne i udokumentowane.
- Kodeks definiuje AI jako narzędzie asystencjalne, nie jako źródło merytoryczne.
Ale uwaga: Kodeks Etyki PAN nie reguluje studentów — dotyczy pracowników naukowych PAN. Dla studentów to nadal uczelniane zarządzenia rektorskie, które mają pierwszeństwo. Kodeks PAN to ramka ogólna, ale szczegółowe zasady ustala każda uczelnia indywidualnie.
To częsty punkt niezrozumienia: wielu studentów myli Kodeks Etyki PAN z uczelnianymi zasadami. PAN to ogólnopolski kodeks etyczny, ale nie ma mocy prawnej w stosunku do uczelni. Twoje zarządzenie rektorskie jest nadrzędne.
Oświadczenie o użyciu AI — kiedy i jak wypełnić
Od roku akademickiego 2024/2025 coraz więcej uczelni wdraża wymóg oświadczenia o użyciu AI. To nowy dokument, który musi wypełnić każdy student używający AI w pracy.
Kluczowa niejasność: oświadczenie o użyciu AI to nie to samo co oświadczenie o samodzielnym pisaniu pracy. To dwa różne dokumenty. Wielu studentów myli te dwa formularze, co prowadzi do nieporozumień administracyjnych.
Co zawiera oświadczenie o użyciu AI?
Ogólny wzór oświadczenia o użyciu narzędzi AI zawiera:
- Identifikację studenta — imię, nazwisko, nr albumu
- Dane pracy — tytuł, kierunek, rok studiów
- Deklarację — co dokładnie AI zrobił (burza mózgów, korekta, generowanie fragmentów)
- Podpis — studenta i potwierdzenie promotora
Wzór oświadczenia jest dostępny m.in. na stronie Wojskowej Akademii Technicznej (Wojskowa Akademia Techniczna, Wydział Elektroniki — załącznik do zasad dyplomowania), a generator oświadczenia AI możesz znaleźć na krupinskiai.pl/apps/oswiadczenie-ai.
Co my rekomendujemy: Wypełniaj oświadczenie precyzyjnie. Nie pisz „użyłem AI” — napisz „użyłem AI do korekty językowej akapitów 2.3 i 4.1” lub „użyłem AI do burzy mózgów na temat metodologii”. Im bardziej szczegółowe oświadczenie, tym mniej wątpliwości.
Czy uczelnia wykryje AI w Twojej pracy? — JSA i detekcja
Jednolity System Antyplagiatowy (JSA) to narzędzie używane na wielu polskich uczelniach do weryfikacji prac dyplomowych. W 2026 roku JSA posiada moduł wykrywania AI, ale jest ważna uwaga: JSA nie podaje „procentu” jak inne systemy.
Jak działa detekcja AI w JSA?
Zamiast podawać procent AI w tekście, JSA flaguje podejrzane fragmenty. System analizuje:
- Styl — powtarzalność struktury zdań, jednolitość stylu
- Strukturę — regularność akapitów, powtarzalność fraz
- Prawdopodobieństwo — AI generuje tekst z pewnym prawdopodobieństwem, co wpływa na wzór w tekście
Ograniczenia: JSA generuje fałszywe alarmy. Tekst pisany przez człowieka może zostać oznaczony jako podejrzany, jeśli jest napisany w stylu akademickim, który z natury jest przewidywalny i regularny.
Co to oznacza dla studenta?
Nie chodzi o „przepisanie tekstu AI” — chodzi o jawne ujawnienie. Jeśli używasz AI do dozwolonych zadań (burza mózgów, korekta językowa, szukanie literatury), nie musisz się martwić o „przepisywanie tekstu”. Wypełnij oświadczenie, opisuj użycie, i to wystarczy.
Jeśli chcesz zweryfikować swoją pracę samodzielnie, możesz użyć detektora AI na naszym stronie lub sprawdzania plagiatu jako uzupełnienie.
Jak sprawdzić wytyczne swojej uczelni w kwadrans
Większość studentów nie wie, który model regulacyjny obowiązuje ich uczelnię. Oto krok po kroku, jak szybko to sprawdzić:
- Wyszukaj „zarządzenie rektorskie AI” + nazwa Twojej uczelni — np. „zarządzenie rektorskie AI UW”
- Sprawdź stronę uczelni w sekcji „Aktualności” lub „Zarządzenia” — uczelnie publikują zarządzenia w sekcji dokumentów lub newsów
- Skontaktuj się z biblioteką uczelnianą lub dziekanatem — często mają gotowe odpowiedzi na pytanie o AI
- Sprawdź stronę wydziału — wydziały mogą mieć własne wytyczne AI, niezależne od uczelni
Przykłady:
- UW: Zarządzenie z grudnia 2023 — najstarsza regulacja
- UEK: Zarządzenie z lipca 2025 — osobna sekcja
- PL: Zarządzenie z września 2025 — zakaz generowania
- PW: Zarządzenie z kwietnia 2025 — automatyczna weryfikacja
Co my rekomendujemy — praktyczne wskazówki
Oto co zgodnie z etyką powinno zrobić każdy student piszący pracę dyplomową z AI:
Rekomendacja
Zawsze konsultuj użycie AI z promotorem przed rozpoczęciem pracy. Nie zakładaj, że to, co jest dozwolone na jednej uczelni, jest dozwolone na Twojej. Zapytaj promotora, sprawdź zarządzenie rektorskie, i dokumentuj każde użycie.
Kluczowy tradeoff
AI jako asystent badawczy vs. AI jako substytut pisania. To nie jest kwestia techniczna, to kwestia etyczna. Jeśli AI pomaga Ci pisać (burza mózgów, korekta, szukanie literatury), to asystent. Jeśli AI pisze za Ciebie (generowanie rozdziałów, generowanie wyników), to substytut. Uczelnia akceptuje asystenta, nie substytut.
Typowy błąd
Mylenie „korekty językowej” z „generowaniem tekstu”. Wielu studentów myśli: „AI poprawiło mój tekst, więc to nie jest generowanie”. Ale jeśli AI nie tylko poprawia, ale też dodaje nowych zdań, to generowanie. Granica jest płynna — jeśli po użyciu AI Twój tekst jest inny niż przed użyciem, to było generowanie.
Dodatkowe wskazówki
- Nie ukrywaj użycia AI — transparentność to jedyna bezpieczna strategia
- Weryfikuj każdą pozycję literacką — AI często „wymyśla” źródła
- Pisz samodzielnie — nawet jeśli AI pomaga, główny tekst musi pochodzić od Ciebie
- Szukaj oświadczenia AI na swojej uczelni — nie wszystkie uczelnie wymagają tego dokumentu
Podsumowanie
Etyczne wykorzystanie AI w pracach dyplomowych w 2026 roku sprowadza się do trzech zasad:
- AI to asystent, nie autor — używaj go do burzy mózgów, korekty, szukania literatury. Nie pozwól mu pisać za Ciebie.
- Bądź transparentny — wypełniaj oświadczenia o użyciu AI, dokumentuj każde użycie.
- Weryfikuj wszystko — każda pozycja literacka, każdy wynik empiryczny musi pochodzić od Ciebie.
Pamiętaj, że zasady AI na Twojej uczelni mogą być inne niż na innych uczelniach. Sprawdź zarządzenie rektorskie swojej uczelni — to pierwszy krok do bezpiecznego i etycznego użycia AI w pracy dyplomowej.
Zobacz też
- Detektor AI — sprawdzanie tekstu pod kątem treści generowanych przez AI
- Sprawdzanie plagiatu — weryfikacja unikalności tekstu
- Recenzja Plagiat.pl — porównanie alternatyw do sprawdzania plagiatu
Źródła: Dane z krupinskiai.pl/blog/zasady-ai-na-uczelni-2026-2027 (Marcin Krupiński), dokumenty.pan.pl (Kodeks Etyki PAN), Wojskowa Akademia Techniczna (wzór oświadczenia AI — załącznik do zasad dyplomowania).